Metoda, technika i narzędzie badawcze – czym się różnią?
Metoda, technika i narzędzie badawcze często pojawiają się obok siebie w rozdziale metodologicznym, ale nie oznaczają tego samego. Ich rozróżnienie ułatwia opisanie, w jaki sposób badanie zostało zaplanowane i przeprowadzone.
Najprostsze rozróżnienie
Można zacząć od trzech pytań:
Metoda – jaki ogólny sposób postępowania badawczego przyjmuję?
Technika – w jaki sposób będę pozyskiwać potrzebne informacje?
Narzędzie – za pomocą czego zostaną zebrane lub zarejestrowane dane?
| Poziom | Przykład |
|---|---|
| Metoda | sondaż diagnostyczny |
| Technika | ankietowanie |
| Narzędzie | kwestionariusz ankiety |
To uproszczony przykład. Terminologia metodologiczna może różnić się między dyscyplinami i autorami, dlatego w pracy należy zachować zgodność z literaturą oraz wytycznymi przyjętymi na danym kierunku.
Narzędzie nie jest metodą
Zdanie:
„Metodą badawczą była ankieta”
może być nieprecyzyjne, jeżeli w przyjętej przez autora klasyfikacji ankietowanie jest techniką, a kwestionariusz ankiety narzędziem.
Dlatego nie warto dobierać określeń intuicyjnie.
Najpierw trzeba sprawdzić, jak definiuje je literatura metodologiczna wykorzystywana w pracy.
Przykład z ankietą
Załóżmy, że badanie dotyczy satysfakcji studentów z organizacji zajęć.
Możliwy układ:
- metoda: sondaż diagnostyczny;
- technika: ankietowanie;
- narzędzie: kwestionariusz ankiety.
Kwestionariusz zawiera konkretne pytania pozwalające zebrać dane potrzebne do rozwiązania problemów badawczych.
Przykład z wywiadem
Jeżeli chcemy poznać doświadczenia określonej grupy, możemy wykorzystać wywiad.
Narzędziem może być przygotowany scenariusz lub dyspozycje do wywiadu – zależnie od rodzaju badania i przyjętej terminologii.
Nie należy jednak automatycznie zakładać jednego schematu nazewnictwa dla każdej dyscypliny.
Przykład z analizą dokumentów
Materiałem badawczym nie zawsze muszą być odpowiedzi respondentów.
Badanie może wykorzystywać:
- dokumentację;
- raporty;
- akty prawne;
- dokumenty organizacyjne;
- inne materiały zastane.
W takim przypadku sposób opisu metody, techniki i narzędzia powinien odpowiadać rzeczywistemu sposobowi analizy tych materiałów.
Czy można wykorzystać kilka technik?
Tak, jeżeli wynika to z problemu badawczego.
Przykładowy projekt może obejmować:
- ankietę skierowaną do jednej grupy;
- ankietę skierowaną do drugiej grupy;
- wywiad z ekspertem.
Nie oznacza to jednak, że większa liczba technik automatycznie oznacza lepsze badanie.
Każdy element powinien mieć określoną funkcję.
Jak dobrać sposób badania?
Zadaj kolejno pytania:
- Jaki jest cel badania?
- Jak brzmią problemy badawcze?
- Jakiego rodzaju danych potrzebuję?
- Od kogo lub z jakiego materiału mogę je uzyskać?
- Jaki sposób zbierania danych pozwoli uzyskać potrzebne informacje?
- Jakiego narzędzia potrzebuję?
- Jak później przeanalizuję dane?
Dopiero wtedy wybór metody i techniki staje się elementem projektu badania, a nie przypadkową decyzją.
Najczęstsze błędy
- metoda, technika i narzędzie używane są jako synonimy;
- w metodologii wymieniono metodę, której faktycznie nie zastosowano;
- narzędzie nie odpowiada problemom badawczym;
- autor podaje kilka metod tylko po to, aby metodologia wyglądała bardziej rozbudowanie;
- klasyfikacja pojęć pochodzi z różnych źródeł i nie jest spójna;
- ankieta została przygotowana przed ustaleniem problemów badawczych.
Co powinno znaleźć się w pracy?
Nie wystarczy wymienić nazwę metody.
Czytelnik powinien rozumieć:
- dlaczego wybrano określony sposób badania;
- jakie dane były potrzebne;
- kto lub co było przedmiotem badania;
- jak zastosowano technikę;
- jak wyglądało narzędzie;
- jak przebiegało badanie.
Dobór metody, techniki i narzędzia wynika z metodologii badania i problemu badawczego. Jeżeli dane mają pochodzić z kwestionariusza, kolejny krok opisujemy w materiale Jak przygotować ankietę do pracy magisterskiej lub licencjackiej?.