Metodologia badań

Metodologia badań w pracy dyplomowej – jak ją przygotować?

Dobra metodologia nie jest zbiorem przypadkowych definicji. Jej poszczególne elementy powinny wynikać jeden z drugiego: od celu badania, przez problemy i ewentualne hipotezy, aż po dobór metody, narzędzia oraz sposobu analizy danych. Zobacz, jak uporządkować tę część pracy krok po kroku.

Ten materiał jest częścią przewodnika o samodzielnym przygotowaniu pracy dyplomowej. Zobacz także pisanie pracy magisterskiej krok po kroku, aby przejść przez cały proces od wyboru tematu do obrony.

Co powinna zawierać metodologia badań?

Zakres rozdziału metodologicznego zależy od kierunku, rodzaju pracy oraz wymagań uczelni. Nie istnieje jeden układ odpowiedni dla każdej pracy dyplomowej. W praktyce w metodologii najczęściej trzeba jednak wyjaśnić, czego dotyczy badanie, jaki ma cel, na jakie pytania ma odpowiedzieć oraz w jaki sposób zostaną zebrane i przeanalizowane dane.

Najczęściej pojawiają się takie elementy jak:

  • przedmiot badań;
  • cel główny i cele szczegółowe;
  • problem główny i problemy szczegółowe;
  • hipotezy, jeżeli ich postawienie jest uzasadnione;
  • zmienne i wskaźniki, jeśli wymaga ich przyjęty model badania;
  • metoda badawcza;
  • technika badawcza;
  • narzędzie badawcze;
  • charakterystyka badanej grupy;
  • organizacja i przebieg badania;
  • sposób opracowania uzyskanych danych.

Wymagania mogą być inne na pedagogice, zarządzaniu, bezpieczeństwie, pielęgniarstwie czy kierunku technicznym. Dlatego przed przygotowaniem metodologii warto sprawdzić wytyczne uczelni i uwagi promotora.

Jeżeli nie masz jeszcze rozłożonej struktury rozdziałów, najpierw uporządkuj plan pracy dyplomowej. Metodologia ma w nim swoje miejsce, ale nie zastępuje całego układu pracy.

1. Zacznij od celu badania

Cel odpowiada na pytanie: co właściwie chcemy ustalić dzięki badaniu?

Zbyt szeroki cel utrudnia później sformułowanie problemów badawczych i przygotowanie narzędzia. Z kolei cel bardzo wąski może nie odpowiadać zakresowi całej pracy.

Przykład dydaktyczny:

Temat: aktywność fizyczna studentów a ich subiektywna ocena samopoczucia.

Cel główny: ocena związku między poziomem aktywności fizycznej studentów a ich subiektywną oceną samopoczucia.

Cele szczegółowe mogą dotyczyć między innymi:

  • określenia częstotliwości podejmowania aktywności fizycznej;
  • poznania najczęściej wybieranych form aktywności;
  • porównania samooceny samopoczucia osób o różnym poziomie aktywności;
  • sprawdzenia, czy wybrane cechy badanych różnicują uzyskane wyniki.

Nie należy tworzyć celów tylko dlatego, że „powinno być ich kilka”. Każdy cel szczegółowy powinien mieć później odzwierciedlenie w dalszej części projektu badania.

2. Sformułuj problem główny i problemy szczegółowe

Problem badawczy określa, czego chcemy się dowiedzieć. Często przyjmuje formę pytania.

Dla powyższego przykładu problem główny może brzmieć:

„Jaki związek występuje między poziomem aktywności fizycznej studentów a ich subiektywną oceną samopoczucia?”

Problemy szczegółowe mogą dotyczyć częstotliwości aktywności, jej form, różnic między grupami czy zależności między określonymi zmiennymi.

Problemów nie należy układać niezależnie od celu pracy. Jeśli celem jest ocena zależności między dwoma zjawiskami, a wszystkie problemy szczegółowe mają wyłącznie charakter opisowy, konstrukcja badania może okazać się niespójna. Jak zapisać problem główny i problemy szczegółowe, pokazujemy w materiale Problem badawczy – jak go sformułować? Przykłady.

3. Czy każda praca musi mieć hipotezy?

Nie. Potrzeba formułowania hipotez zależy od rodzaju badania, jego celu, przyjętej metodologii oraz wymagań uczelni.

Hipoteza jest przypuszczeniem dotyczącym przewidywanego wyniku lub zależności, które można poddać weryfikacji na podstawie danych.

Dla przykładowego badania można rozważyć hipotezę:

„Studenci podejmujący aktywność fizyczną częściej deklarują wyższą ocenę samopoczucia niż studenci podejmujący ją rzadziej.”

Takiej hipotezy nie można jednak wpisać do metodologii tylko dlatego, że dobrze brzmi. Trzeba dysponować danymi pozwalającymi ją zweryfikować. Szerzej o tym, kiedy hipoteza jest potrzebna i jak ją zapisać, piszemy w materiale Hipotezy badawcze – jak je formułować? Przykłady.

4. Metoda, technika i narzędzie – nie są tym samym

W metodologii trzeba również wskazać sposób prowadzenia badania oraz narzędzia wykorzystane do zebrania danych. Metoda, technika i narzędzie nie są pojęciami tożsamymi, a sposób ich klasyfikowania może różnić się między dyscyplinami i autorami. Dlatego należy stosować terminologię zgodną z literaturą metodologiczną wykorzystywaną na danym kierunku.

Zobacz szerzej: Metoda, technika i narzędzie badawcze – czym się różnią?

W bardziej rozbudowanym projekcie można wykorzystać więcej niż jedną technikę lub grupę badanych. Przykładowo można zebrać dane za pomocą ankiety w dwóch różnych grupach, a następnie uzupełnić je wywiadem eksperckim. Takie rozwiązanie ma sens tylko wtedy, gdy każde źródło danych odpowiada na określoną część problemu badawczego.

5. Przedmiot badań i badana grupa

Przedmiot badań oznacza to, co jest analizowane. Nie należy automatycznie utożsamiać go z osobami uczestniczącymi w badaniu.

Przykładowo:

Przedmiot badań: związek między aktywnością fizyczną studentów a ich subiektywną oceną samopoczucia.

Badana grupa: studenci spełniający przyjęte kryteria udziału w badaniu.

W metodologii trzeba następnie opisać między innymi sposób doboru uczestników, kryteria włączenia, liczebność grupy oraz cechy istotne z punktu widzenia analizowanego problemu – w takim zakresie, w jakim jest to potrzebne i zgodne z projektem badania.

6. Narzędzie musi wynikać z problemów badawczych

Jednym z najczęstszych błędów jest rozpoczęcie od układania ankiety.

Najpierw należy wiedzieć, jakich informacji potrzebujemy.

Przykład:

Problem szczegółowy: „Jak często studenci podejmują aktywność fizyczną?”

Dopiero wtedy można zaplanować pytanie mierzące częstotliwość aktywności.

Jeżeli problem dotyczy związku aktywności z samopoczuciem, potrzebujemy również odpowiedniego sposobu pomiaru drugiego zjawiska. Samo pytanie o częstotliwość ćwiczeń nie pozwoli odpowiedzieć na problem dotyczący związku dwóch zmiennych. Jak przejść od problemów do pytań kwestionariusza, opisujemy w materiale Jak przygotować ankietę do pracy magisterskiej lub licencjackiej?

7. Zaplanuj sposób analizy jeszcze przed rozpoczęciem badania

Nie warto czekać z decyzją o analizie danych do momentu zebrania wszystkich ankiet.

Już podczas projektowania narzędzia należy sprawdzić:

  • jaki typ danych uzyskamy;
  • które pytania odpowiadają poszczególnym problemom;
  • jakie porównania chcemy wykonać;
  • czy dane pozwolą zweryfikować postawione hipotezy;
  • w jaki sposób zostaną przedstawione wyniki.

To pozwala uniknąć sytuacji, w której po zakończeniu badania okazuje się, że brakuje informacji potrzebnych do odpowiedzi na jedno z kluczowych pytań.

Przykład: jak połączyć elementy metodologii

To przykład dydaktyczny pokazujący zależności między elementami metodologii, a nie gotowy projekt badania do skopiowania do pracy.

Najczęstsze błędy w metodologii

  • cel badania nie odpowiada problemowi głównemu;
  • problemy szczegółowe nie wynikają z problemu głównego;
  • hipotez nie da się zweryfikować za pomocą zebranych danych;
  • ankieta zawiera pytania niezwiązane z problemami badawczymi;
  • ważny problem badawczy nie ma odpowiednika w narzędziu;
  • metoda, technika i narzędzie są używane zamiennie;
  • opis grupy badawczej nie odpowiada rzeczywistej próbie;
  • metodologia opisuje działania, których później nie przeprowadzono;
  • sposób analizy jest ustalany dopiero po zebraniu danych.

Checklista przed rozpoczęciem badania

Przed rozpoczęciem zbierania danych sprawdź:

  • Czy cel główny jest jednoznaczny?
  • Czy problemy badawcze wynikają z celu?
  • Czy każda hipoteza może zostać zweryfikowana?
  • Czy każde istotne pytanie w ankiecie ma uzasadnienie?
  • Czy narzędzie pozwala odpowiedzieć na wszystkie problemy badawcze?
  • Czy wiem, kogo chcę zbadać i dlaczego?
  • Czy wiem, jak później przeanalizuję dane?
  • Czy metodologia odpowiada wymaganiom mojej uczelni?

Metodologia powinna być zaplanowana przed badaniem

Najważniejszym zadaniem metodologii nie jest stworzenie rozbudowanego rozdziału pełnego definicji. Ma ona pokazać logiczny plan badania.

Jeżeli cel, problemy, hipotezy, metoda, narzędzie i analiza tworzą jeden spójny układ, znacznie łatwiej przeprowadzić badanie oraz później przedstawić jego wyniki.

Masz już temat i potrzebujesz sprawdzić spójność celu, problemów, hipotez, zmiennych lub narzędzia? Zobacz konsultacje metodologiczne pracy dyplomowej.

Kontakt

Masz pytania?
Napisz do nas!

Opowiedz nam, czego potrzebujesz. Odpowiemy, wyjaśnimy możliwości i zaproponujemy najlepszy zakres wsparcia.

Skontaktuj się