Problem badawczy – jak go sformułować? Przykłady
Jak sformułować problem badawczy? Najprościej potraktować go jako precyzyjne pytanie, na które badanie ma dostarczyć odpowiedzi. Powinien wynikać z celu pracy i wskazywać, jakich danych potrzebujesz. Poniżej znajdziesz schemat krok po kroku oraz przykłady problemu głównego i problemów szczegółowych.
Czym jest problem badawczy?
W praktyce problem badawczy można potraktować jako pytanie, na które badanie ma dostarczyć odpowiedzi.
Temat określa obszar zainteresowania. Cel mówi, co chcemy osiągnąć. Problem badawczy precyzuje natomiast, czego konkretnie chcemy się dowiedzieć.
| Element | Przykład |
|---|---|
| Temat | Korzystanie z platform e-learningowych przez studentów |
| Cel | Poznanie sposobów wykorzystywania platform e-learningowych przez studentów podczas samodzielnej nauki |
| Problem główny | W jaki sposób badani studenci wykorzystują platformy e-learningowe podczas samodzielnej nauki? |
Problem główny a problemy szczegółowe
Problem główny obejmuje zasadnicze pytanie badania.
Problemy szczegółowe rozbijają je na mniejsze zagadnienia, które można zbadać i przeanalizować.
Przykład problemów szczegółowych:
- Z jakich platform e-learningowych korzystają badani studenci?
- Jak często wykorzystują je podczas samodzielnej nauki?
- Do jakich celów ich używają?
- Jakie korzyści i trudności wskazują?
- Czy wybrane cechy badanych różnicują uzyskane wyniki?
Problemy szczegółowe nie powinny być przypadkową listą pytań dotyczących tematu. Razem powinny prowadzić do rozwiązania problemu głównego.
Jak sformułować problem badawczy krok po kroku?
Krok 1. Określ, co rzeczywiście chcesz zbadać
Temat „Media społecznościowe w życiu młodzieży” jest zbyt szeroki, aby sam w sobie określał badanie.
Jeżeli na tym etapie nadal operujesz obszarem, a nie pytaniem, najpierw zawęź temat pracy dyplomowej.
Trzeba zdecydować, czy interesuje nas:
- czas korzystania;
- sposób korzystania;
- motywacja;
- relacje społeczne;
- samoocena;
- wyniki w nauce;
- inne konkretne zjawisko.
Jeżeli szukasz inspiracji dla kierunków związanych z administracją lub bezpieczeństwem, zobacz przykładowe tematy prac z administracji i bezpieczeństwa.
Krok 2. Sprawdź, czy problem można zbadać
Problem powinien być możliwy do rozwiązania za pomocą dostępnych danych i przyjętych metod.
Pytanie: „Czy media społecznościowe są dobre dla młodzieży?” jest zbyt ocenne i nieprecyzyjne.
Lepsza konstrukcja: „Jaki związek występuje między czasem korzystania z mediów społecznościowych a deklarowaną jakością snu badanych uczniów?”
Tutaj wiadomo już, jakie dwa obszary trzeba zmierzyć.
Krok 3. Rozbij problem główny na szczegółowe
Każdy problem szczegółowy powinien mieć określoną funkcję.
Może:
- opisywać badaną grupę lub zjawisko;
- porównywać grupy;
- badać zależność;
- identyfikować opinie lub doświadczenia;
- dotyczyć określonego aspektu problemu głównego.
Przykłady problemów badawczych
Poniższe przykłady pokazują, jak ten sam schemat można zastosować w różnych obszarach. Nie są gotowymi problemami do kopiowania do pracy – problem badawczy powinien wynikać z konkretnego tematu, celu, literatury i możliwości zebrania danych.
| Temat pracy | Przykładowy problem badawczy |
|---|---|
| Praca zdalna a komunikacja w zespole | Jak pracownicy oceniają przepływ informacji w badanym zespole pracującym zdalnie? |
| Aktywność fizyczna studentów a samopoczucie | Jaki związek występuje między częstotliwością aktywności fizycznej a deklarowaną oceną samopoczucia badanych studentów? |
| Media społecznościowe a decyzje zakupowe | Jaki związek występuje między częstotliwością korzystania z mediów społecznościowych a deklarowanymi decyzjami zakupowymi badanych? |
| Poczucie bezpieczeństwa mieszkańców | Jak badani mieszkańcy oceniają poziom bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania? |
| Motywowanie pracowników | Jakie czynniki badani pracownicy wskazują jako najważniejsze dla swojej motywacji do pracy? |
Przykład: problem główny i problemy szczegółowe
Dla tematu „Aktywność fizyczna studentów a ich subiektywna ocena samopoczucia” problem główny może brzmieć: „Jaki związek występuje między częstotliwością aktywności fizycznej studentów a ich subiektywną oceną samopoczucia?”.
Przykładowe problemy szczegółowe:
- Jak często badani studenci podejmują aktywność fizyczną?
- Jakie formy aktywności fizycznej wybierają najczęściej?
- Jak badani studenci oceniają swoje samopoczucie?
- Czy deklarowana ocena samopoczucia różni się między osobami o różnej częstotliwości aktywności fizycznej?
Przykład – pedagogika
Temat: wykorzystanie narzędzi cyfrowych podczas nauki przez uczniów szkoły średniej.
Problem główny: w jaki sposób badani uczniowie wykorzystują narzędzia cyfrowe w procesie nauki?
Problemy szczegółowe:
- Z jakich narzędzi korzystają najczęściej?
- W jakich sytuacjach wykorzystują je do nauki?
- Jak oceniają ich przydatność?
- Jakie trudności związane z ich wykorzystaniem wskazują?
Zobacz również: Tematy prac magisterskich z pedagogiki – przykłady i jak wybrać temat.
Przykład – zarządzanie
Temat: praca zdalna a komunikacja w zespole.
Problem główny: jak pracownicy oceniają wpływ pracy zdalnej na komunikację w badanym zespole?
Problemy szczegółowe mogą dotyczyć częstotliwości komunikacji, wykorzystywanych kanałów, przepływu informacji i wskazywanych trudności.
Przykład – praca hybrydowa
Temat: komunikacja wewnętrzna w zespole pracującym hybrydowo.
Problem główny: jak pracownicy oceniają przepływ informacji w badanym zespole pracującym hybrydowo?
Problemy szczegółowe mogą dotyczyć:
- wykorzystywanych kanałów komunikacji;
- częstotliwości wymiany informacji;
- deklarowanych trudności;
- oceny dostępności potrzebnych informacji.
Problem badawczy a pytania ankiety
Problemu badawczego nie należy utożsamiać z pojedynczym pytaniem kwestionariusza.
Problem: „Jak pracownicy oceniają przepływ informacji w badanym zespole pracującym hybrydowo?” może wymagać kilku pytań ankietowych dotyczących kanałów komunikacji, częstotliwości wymiany informacji, deklarowanych trudności czy dostępności potrzebnych informacji.
Dlatego kolejność powinna wyglądać tak:
cel → problem → potrzebne informacje → pytania narzędzia.
Nie odwrotnie. Jak z potrzebnych informacji przejść do pytań kwestionariusza, opisujemy w materiale Jak przygotować ankietę do pracy magisterskiej lub licencjackiej?
Problem badawczy a cel i hipoteza – czym się różnią?
| Element | Funkcja | Przykład |
|---|---|---|
| Cel badania | Określa, co chcemy ustalić lub osiągnąć w badaniu. | Ocena związku między aktywnością fizyczną a samopoczuciem studentów. |
| Problem badawczy | Formułuje pytanie, na które badanie ma dostarczyć odpowiedzi. | Jaki związek występuje między częstotliwością aktywności fizycznej a oceną samopoczucia studentów? |
| Hipoteza | Przewiduje możliwą odpowiedź, jeśli charakter badania uzasadnia jej postawienie. | Wyższa częstotliwość aktywności fizycznej wiąże się z wyższą deklarowaną oceną samopoczucia. |
Hipoteza nie jest obowiązkowym dodatkiem do każdego problemu. Jej zasadność zależy od rodzaju badania i wymagań metodologicznych. Szerzej omawiamy to w materiale Hipotezy badawcze – jak je formułować? Przykłady.
Najczęstsze błędy
- problem jest praktycznie powtórzeniem tytułu;
- problem jest zbyt szeroki;
- używa niejasnych pojęć;
- zawiera ocenę zamiast pytania badawczego;
- nie można uzyskać danych potrzebnych do jego rozwiązania;
- problemy szczegółowe nie wynikają z głównego;
- część problemów nie ma później odpowiednika w wynikach;
- ankieta powstaje wcześniej niż problemy.
Co dalej po sformułowaniu problemów?
Po ustaleniu problemów można ocenić, czy charakter badania uzasadnia postawienie hipotez, a następnie dobrać metody, techniki i narzędzia. Hipotezy omawiamy w materiale Hipotezy badawcze – jak je formułować? Przykłady. Dobór metod, technik i narzędzi – w materiale Metodologia badań w pracy dyplomowej – jak ją przygotować?