Jak przygotować ankietę do pracy magisterskiej lub licencjackiej?
Dobra ankieta nie zaczyna się od wpisania pierwszego pytania do formularza. Najpierw trzeba ustalić, jakich danych potrzebujemy do rozwiązania problemów badawczych, a dopiero później zaprojektować pytania i odpowiedzi.
Ten materiał jest częścią przewodnika o samodzielnym przygotowaniu pracy dyplomowej. Zobacz także pisanie pracy magisterskiej krok po kroku, aby przejść przez cały proces od wyboru tematu do obrony.
Zanim zaczniesz tworzyć pytania
Przed przygotowaniem kwestionariusza powinny być przynajmniej wstępnie określone:
- cel badania;
- problemy badawcze;
- badana grupa;
- informacje potrzebne do rozwiązania każdego problemu;
- plan późniejszej analizy.
Najczęstszy błąd polega na stworzeniu kilkunastu lub kilkudziesięciu interesujących pytań, a dopiero później próbie dopasowania do nich metodologii.
Prawidłowa logika jest odwrotna:
CEL → PROBLEMY BADAWCZE → POTRZEBNE DANE → PYTANIA → ANALIZA.
Każde pytanie powinno mieć cel
Przed dodaniem pytania warto odpowiedzieć sobie:
„Do czego wykorzystam odpowiedź?”
Jeżeli odpowiedzi nie wykorzystamy ani do charakterystyki badanej grupy, ani do rozwiązania problemu, ani do analizy istotnej zmiennej, należy rozważyć, czy pytanie jest potrzebne.
Pytania zamknięte, otwarte i półotwarte
Pytania zamknięte
Respondent wybiera spośród przygotowanych odpowiedzi.
Są wygodne w analizie, ale wymagają przemyślanej kafeterii.
Pytania otwarte
Pozwalają respondentowi sformułować własną odpowiedź.
Mogą dostarczyć bardziej zróżnicowanego materiału, ale ich późniejsze opracowanie jest bardziej pracochłonne.
Pytania półotwarte
Łączą przygotowane warianty odpowiedzi z możliwością podania innej odpowiedzi.
Przykład: jaką formę aktywności podejmujesz najczęściej?
- bieganie;
- jazda na rowerze;
- trening siłowy;
- pływanie;
- inna – jaka?
Uważaj na sposób formułowania pytań
Pytanie powinno być możliwie jednoznaczne.
Unikaj pytań:
- sugerujących odpowiedź;
- zawierających dwa zagadnienia jednocześnie;
- wymagających wiedzy, której respondent może nie posiadać;
- opartych na niejasnych określeniach;
- zbyt długich;
- zawierających niepotrzebnie specjalistyczny język.
Przykład problematyczny: „Czy uważa Pan/Pani, że zajęcia sportowe są interesujące i dobrze zorganizowane?”
Respondent może uważać je za interesujące, ale źle zorganizowane.
Lepiej rozdzielić te kwestie.
Odpowiedzi też trzeba zaprojektować
Błąd może znajdować się nie tylko w pytaniu, ale również w kafeterii odpowiedzi.
Sprawdź:
- czy warianty nie nakładają się na siebie;
- czy obejmują realne możliwości odpowiedzi;
- czy skala jest logiczna;
- czy kolejność kategorii jest czytelna;
- czy potrzebna jest odpowiedź „inne” lub „nie dotyczy”.
Przykład złych przedziałów wieku:
- 18–25
- 25–30
- 30–40
Osoba mająca 25 lub 30 lat pasuje do dwóch kategorii.
Metryczka – tylko potrzebne informacje
Nie trzeba pytać o każdą możliwą cechę respondenta.
Jeżeli wiek, płeć, miejsce zamieszkania, staż pracy czy wykształcenie nie będą wykorzystywane w analizie, trzeba rozważyć zasadność ich zbierania.
To szczególnie ważne, gdy pytamy o informacje bardziej wrażliwe lub pozwalające łatwiej zidentyfikować respondenta.
Kolejność pytań
Kwestionariusz powinien mieć logiczny przebieg.
Najczęściej warto:
- rozpocząć od pytań zrozumiałych i bezpośrednio związanych z tematem;
- grupować pytania dotyczące podobnych zagadnień;
- nie przeskakiwać chaotycznie między tematami;
- stosować pytania filtrujące, jeżeli część pytań dotyczy tylko określonych respondentów;
- umieścić metryczkę w miejscu uzasadnionym konstrukcją badania.
Nie ma jednak jednego obowiązkowego układu odpowiedniego dla wszystkich badań.
Przykład powiązania problemu z pytaniami
Problem badawczy: jak często studenci podejmują aktywność fizyczną i jakie formy wybierają?
Potrzebne informacje:
- częstotliwość;
- rodzaj aktywności.
Przykładowe pytania:
- Jak często podejmujesz aktywność fizyczną?
- Jakie formy aktywności podejmujesz najczęściej?
Jeżeli kolejny problem dotyczy samopoczucia, potrzebujemy dodatkowych danych odnoszących się właśnie do tego obszaru.
Sprawdź ankietę przed rozpoczęciem badania
Przed udostępnieniem formularza warto sprawdzić:
- czy instrukcja jest zrozumiała;
- czy każde pytanie można jednoznacznie zinterpretować;
- czy warianty odpowiedzi są kompletne;
- czy pytania filtrujące prowadzą do właściwych miejsc;
- czy formularz działa poprawnie na telefonie;
- czy odpowiedzi da się później zakodować i przeanalizować;
- czy nie brakuje danych potrzebnych do rozwiązania któregoś problemu.
Jeśli projekt badania to uzasadnia, warto przeprowadzić pilotaż narzędzia na niewielkiej grupie odpowiadającej charakterystyce przyszłych respondentów.
Co zrobić po zebraniu ankiet?
Kolejnym etapem jest uporządkowanie danych, sprawdzenie ich jakości oraz przygotowanie analizy odpowiadającej problemom badawczym. Jak opisać wyniki ankiety w pracy dyplomowej, pokazujemy w osobnym materiale. Narzędzie warto też zestawić z metodologią badań w pracy dyplomowej oraz ze sformułowaniem problemu badawczego.